Vergi sistemini çoğu kişi rakamların, beyannamelerin, tabloların dünyası sanır. Oysa onların ardında iki taraf vardır: Bir yanda kamu gelirini korumak isteyen devlet, diğer yanda alın teriyle ayakta duran mükellef. İşte tam bu noktada VUK 160/A maddesi devreye giriyor.
Devlet açısından bakıldığında 160/A, sahte belge düzenleyenleri, naylon fatura tacirlerini ve vergi kaçırmayı alışkanlık haline getirenleri sistemden ayıklayan güçlü bir kalkandır. Kamu gelirlerini korur, vergi adaletini güçlendirir, dürüst mükellefin haksız rekabete maruz kalmasını önler. Yani doğru uygulandığında sisteme güven verir.
Ama işin bir de öteki yüzü var. Bu madde bazen kalkan olmaktan çıkıp keskin bir kılıca dönüşebiliyor. Yanlış uygulandığında, yıllarını ticaretine vermiş, ekmeğini alnının teriyle kazanan bir mükellef bir anda “güvenilmez” damgası yiyebiliyor. Terkin kararı sadece bir kaydın silinmesi değildir; bir işletmenin itibarını, piyasadaki güvenini ve bazen de yaşamını silip süpürebilir.
Nitekim Kocaeli 2. Vergi Mahkemesi’nde yaşanan dava bunun somut bir örneği oldu. Vergi idaresi, bir şirketin mükellefiyet kaydını 160/A’ya dayanarak re’sen kapattı. Gerekçe, “faal olmadığı” iddiasıydı. Oysa yoklama tutanakları, kira sözleşmesi, çalışanlar, emtia stokları ve işyerinin fotoğrafları şirketin faal olduğunu açıkça gösteriyordu. Mahkeme, “Somut olarak faaliyeti devam eden bir mükellef sırf şüpheyle silinemez” diyerek işlemi iptal etti. Böylece, mükellefin emeği ve ticari itibarı korunmuş oldu.
Bu tablo bize şunu anlatıyor: Vergi adaletini sağlamak yalnızca “yanlışı cezalandırmak” değildir; aynı zamanda “doğruyu korumaktır.” Çünkü vergi güvenle başlar. Güveni zedeleyen her karar, mükellefin sisteme olan inancını da zayıflatır.
VUK 160/A, elbette vergi güvenliğinin önemli bir aracıdır. Ancak asıl başarı, onu bir adalet terazisi gibi kullanabilmektir. Devleti de mükellefi de koruyan o ince çizgide kalındığında, işte o zaman gerçek adalet yerini bulur.