İhracat, bir ülkenin sadece ekonomik büyüme motoru değil; aynı zamanda küresel rekabet gücünün de bir göstergesi. Türkiye’de de bu motoru desteklemek için çeşitli mekanizmalar var. Bunlardan biri, kulağa teknik gelse de ihracatçının da üreticinin de kaderini doğrudan etkileyen bir uygulama: İhraç kayıtlı satışlarda KDV iadesi.
Her şey, üreticinin malını KDV’siz şekilde bir ihracatçıya satmasıyla başlıyor. Yasa gereği, bu malın üç ay içinde yurt dışına çıkması gerekiyor. Bu sürecin sonunda ise üretici, yüklenmiş olduğu KDV’yi devletten iade olarak talep edebiliyor. Kulağa oldukça destekleyici geliyor değil mi? Ancak işin pratiği, teoriden biraz daha karmaşık.
Kağıt Üstünde Teşvik, Gerçekte Tıkanıklık
İmalatçı için bu satışlar, vergisiz yapıldığından dolayı aslında bir “peşin finansman” anlamına geliyor. Kendi girdilerine KDV ödeyerek üretim yapan işletme, bu yükü devletten geri alana kadar sırtında taşımak zorunda kalıyor. Özellikle KOBİ’ler için bu, ciddi bir nakit akışı problemi yaratıyor.
Her ne kadar Gelir İdaresi Başkanlığı son yıllarda dijital sistemler ve risk odaklı denetim yapıları geliştirerek süreci hızlandırmaya çalışsa da, halen birçok firma aylarca iade alamadığı için finansal sıkışıklık yaşıyor.
Bazı firmalar, iade dosyasının “vergi incelemesine” takılmasıyla birlikte uzun süren bekleyişe mahkûm kalıyor. Oysa sistem, hızlı inceleme, teminat karşılığı ödeme ya da YMM raporuyla iade gibi seçenekler sunsa da, uygulamada bu yolların her biri ek masraf ve zaman anlamına geliyor. Kimi zaman bir KDV iadesi almak için harcanan emek, ihracatın kendisinden daha zorlayıcı hale gelebiliyor.
Çözüm Ne Olmalı?
Bugün ihracat hedeflerini 300 milyar doların üzerine taşımak isteyen Türkiye için KDV iadesi sadece bir mali işlem değil, stratejik bir altyapı unsurudur. Bu nedenle önerilerimiz net:
İade süresi, taahhüt edilen değil, gerçekleştirilen ihracat tarihinden itibaren kesin süreyle sınırlanmalı.
Dijital denetim sistemleri güçlendirilerek manuel işlem yükü azaltılmalı.
Vergi daireleri arasında uygulama birliği sağlanmalı, çünkü aynı iade işlemi farklı illerde farklı yorumlarla sonuçlanabiliyor.
Risk analizi olumlu çıkan mükellefler için otomatik/hızlı iade sistemi yaygınlaştırılmalı.
Son Söz: Bu Yük Hafiflemeli
İhracat yaparak ülkeye döviz kazandıran, istihdam sağlayan, üretime katma değer katan firmaların bu teşvikten sürünmeden faydalanması, sadece onların değil hepimizin yararınadır. İhraç kayıtlı satışlar, üretici için avantajdan çok sorumluluk haline gelmemeli.
Bugün sanayiciler üretirken bir yandan da “KDV’yi ne zaman geri alacağım?” diye düşünüyorsa, burada bir sistem sorunu var demektir.
Ve bu sistem, değişmeli.